Historia Koła Łowieckiego „Ryś” w Lubawie

Znając swoją przeszłość, można śmiało spoglądać w przyszłość….”

WSTĘP

Odtworzenie historii jednego z najstarszych Kół Łowieckich w Polsce nie było łatwym zadaniem. Niemniej jednak w latach 80-tych podjęła się tego zadania grupa członków naszego Koła, chcąc w ten sposób zapoczątkować prowadzenie kroniki. Poszczególne okresy historii Koła były opracowywane przez powołane do tego zespoły.

Bazą do odtworzenia historii były informacje, które posiadali jej najstarsi członkowie. Często były to informacje z „drugiej ręki”, opowiadane przez ich kolegów, a jak wiadomo czas zaciera fakty i informacje. Dodatkowo sprawy nie ułatwiła wojenna historia Polski, ponieważ zniszczeniu lub zagubieniu uległy wszystkie dokumenty związane z przedwojenną działalnością Klubu. Część członków koła (w tym jego założyciele) zginęli w obozach koncentracyjnych, na froncie lub zostali rozstrzelani przez hitlerowców. Powojenna historia Koła (od 1946 r. )została już opracowana w oparciu o częściowo zachowane z posiedzeń zarządów dokumenty.

To wszystko spowodowało, że lata 1924-1939 w historii naszego Koła zostały streszczone w kilku krótkich zdaniach, podając jedynie rok powstania Koła oraz skład pierwszego Zarządu. Brak było jednak wiarygodnych informacji, które by to potwierdzały. Jedynym dokumentem świadczącym o istnieniu naszego Koła był Plan Łowiecki z 1924 roku, który był w posiadaniu kol. Brunona Groszkowskiego oraz ujęcie nazwy naszego Koła w spisie Stowarzyszeń Łowieckich w Kalendarzu Myśliwskim z 1930 roku.

Czas mijał, nastała doba internetu i natłoku zalewających nas informacji. Stąd pojawiła się myśl, aby wykorzystać to źródło z nadzieją, że znajdują się tam „strzępy” informacji , które pozwolą jeszcze raz powrócić do próby odtworzenia działalności naszego Koła. Czy mi się to chociaż w części udało? Pozostawiam to pytanie bez odpowiedzi i zapraszam wszystkich chętnych do „odkrywania” przedwojennej historii Koła Łowieckiego „Ryś” w Lubawie.

Jarosław Wiśniewski

ps. przedstawiona historia naszego Koła nie jest „zamkniętą kartą” i może zostać uzupełniana w miarę odkrywania kolejnych faktów i dokumentów, które mam nadzieję leżą na zakurzonych półkach polskich archiwów i czekają na ich znalezienie.

Przedwojenna historia Koła Łowieckiego „Ryś” w Lubawie

1924-1939

Historia Koła Łowieckiego „Ryś” w Lubawie sięga roku 1923, kiedy została opracowana „Ustawa Powiatowego Klubu Myśliwych na powiat lubawski” datowana na dzień 25 lipca 1923 roku. Niestety nie można ustalić, kto opracował ten dokument, jednak z dużą dozą prawdopodobieństwa był to Dr Leon Brasse oraz Władysław Ast, chociaż nie można wykluczyć również udziału innych pasjonatów łowiectwa w tamtym czasie. „Ustawa” na wzór dzisiejszego statutu regulowała zasady działalności „Klubu” i zawierała dodatkowo załączniki: „Regulamin dla członków czynnych” oraz „Regulamin polowań klubowych”. „Ustawa i Regulaminy” stały się podstawą do rejestracji „Klubu” i zapisania go do rejestru Stowarzyszeń pod numerem 6 w dniu 2 kwietnia 1924 r. Ta data jest datą powstania Koła Łowieckiego „Ryś „ w Lubawie (obecna nazwa), którego pierwsza nazwa brzmiała: „Powiatowy Klub Myśliwych na powiat lubawski”. Siedzibą Klubu była Lubawa. Z dokumentów wynika, że sądowej rejestracji naszego Koła dokonał Podsekretarz Sądu Powiatowego w Lubawie – Zieliński. Za zgodność podpisali: Dr. Leon Brasse – Prezes oraz Władysław Ast – sekretarz i skarbnik.

Informację o rejestracji Klubu znajduje się w Orędowniku Publicznym -Dodatek do Dziennika Urzędowego Województwa Pomorskiego z dnia 19 kwietnia 1924 r., pozycja 271. W orędowniku znajduje się również zapis, że w skład Zarządu weszli: Aleksander Łukaszewski z Lubawy, Mieczysław Graduszewski z Złotowa, Władysław Ast z Lubawy i Alfons Kikul z Zwiniarza. Informacja: Lubawa dnia 2 kwietnia 1924 r. – Sąd Powiatowy. Niestety brak jest zapisu o funkcjach jakie piastowali w Zarządzie poszczególni członkowie. Pomimo faktu, że jedną z osób dokonujących rejestracji Klubu był Dr Leon Brasse – Prezes, to z oficjalnych dokumentów nie wynika, aby wszedł w skład pierwszego Zarządu Klubu. Pojawia się on dopiero w roku 1927.

Kolejna informacja o naszym Kole znajduje się w Orędowniku Publicznym -Dodatek do Dziennika Urzędowego Województwa Pomorskiego z dnia 6 września 1924 r., pozycja 489. W orędowniku znajduje się zapis o zmianie w Zarządzie. Zapisano, że: Mieczysław Graduszewski i Alfons Kikul z Zarządu wystąpili, a w ich miejsce wybrano na członków Zarządu: Władysława Marcinkowskiego z Byszwałdu i Wiktora Myszkowskiego z Lubawy. Informacja: Lubawa dnia 21 sierpnia 1924 r. – Sąd Powiatowy.

Następnie na posiedzeniu Zarządu Głównego Centralnego Związku Polskich Stowarzyszeń Łowieckich (data nieznana), któremu przewodniczył p. Juliusz Hrabia Bielski nasze Koło zostało przyjęte w poczet członków Związku Centralnego. Delegatem z Lubawy był p. Robert Zawadzki. Informacja o tym wydarzeniu znajduje się w Łowcu Polskim nr 12, str. 4, Warszawa dn. 1 grudnia 1924 roku.

Kolejna informacja o naszym Kole znajduje się w Orędowniku Publicznym -Dodatek do Dziennika Urzędowego Województwa Pomorskiego z dnia 29 października 1927 r., pozycja 909. W orędowniku znajduje się zapis o kolejnej zmianie w Zarządzie. Zapisano, że z Zarządu wystąpili: Władysław Marcinkowski, Aleksander Łukaszewski i Wiktor Myszkowski, a w ich miejsce wybrano na członków Zarządu: Dr. Leona Brassego z Lubawy, Juljana Truszczyńskiego z Lubawy i Antoniego Sarnowskiego z Złotowa. Informacja: Lubawa dnia 10 sierpnia 1927 r. – Sąd Powiatowy.

Informację o naszym Kole znajdujemy również w Poradniku Kalendarz Myśliwski na 1930 rok pod redakcją Juliana Ejsmonda. Na stronie 199 pod poz. 18 w Wykazie Towarzystw i Kół Zrzeszonych w Polskim Związku Stowarzyszeń Łowieckich widnieje: „Powiatowy Klub Myśliwych – Lubawa”.

W dniu 13 marca 1930 roku na mocy Uchwały Zarządu Związku skreślono nasze Koło z listy stowarzyszeń związkowych z powodu zalegania w opłacie składek na rzecz Związku i niereagowanie na żadne wezwania. Informacja o tym fakcie znajduje się w Sprawozdaniu Zarządu Polskiego Związku Stowarzyszeń Łowieckich za rok 1930. str. 7.

Jeszcze jedną wzmiankę o działalności naszego Koła znajdujemy w Łowcu Polskim nr 24 z dnia 20 sierpnia 1935 roku za sprawą sprawozdań przygotowywanych przez delegatów powiatowych. Możemy tam przeczytać o tym, że powiat lubawski liczy 126 obwodów łowieckich o łącznej powierzchni 62 747,12 ha w tym właścicieli obszarów 59 oraz dzierżawców obwodów łowieckich 67. możemy też dowiedzieć się, jakie było pozyskanie różnych gatunków zwierzyny w roku sprawozdawczym 1933/34. Dodatkowo znajduje się informacja, że na terenie powiatu lubawskiego znajdują się dwa Kluby myśliwskie: jeden z siedzibą w Nowym Mieście, drugi z siedzibą w Lubawie, a oba kluby liczą łącznie 40 członków. Jest również wzmianka, że oba Kluby ściśle współpracują ze sobą oraz z delegatem Polskiego Związku Stowarzyszeń Łowieckich.

Jest to ostania informacja, którą udało się odnaleźć o działalności naszego Koła przed tragicznymi wydarzeniami, które wkrótce miały być udziałem naszego kraju.

Przeszukując archiwa Książnicy Toruńskiej udało się natrafić na jeszcze jedne ślady związane z historią naszego Koła. W Orędownikach Powiatu Lubawskiego za lata 1922-1934, znajdują się wykazy Kart Łowieckich wydawanych myśliwym, jako upoważnienie do wykonywania polowania. Wśród rejestrów wydanych „kart” znajdują się imiona i nazwiska myśliwych z powiatu lubawskiego, którym zostały wydany taki dokument. Rejestry zawierają również zawód danej osoby oraz czas, na jaki została wydana Karta Łowiecka. Oczywiście wśród wielu nazwisk są również nazwiska członków Powiatowego Klubu Myśliwych z Lubawy.

Nadszedł 1 września 1939 roku – nikt nie wyobrażał sobie, że kolejne prawie 6 lat będzie okresem walki o przetrwanie. Czas, w którym legły w gruzach struktury Państwa polskiego, w tym Polskiego Związku Łowieckiego. W związku z tymi wydarzeniami ukazała się w załączniku do ostatniego zeszytu Łowca polskiego nr 17 z dnia 1 września 1939 r „Odezwa” pióra ówczesnego redaktora Walentego Garczyńskiego informująca o konieczności ograniczenia działalności do niezbędnego minimum na czas działań wojennych przez Polski Związek Łowiecki. Przedruk tej Odezwy ukazał się również w Łowcu Polskim nr 1 na m-c Marzec/Kwiecień 1946 r. Na ten tragiczny czas również nasze Koło Łowieckie zostało zmuszone do zawieszenia działalności. Nikt wówczas nawet nie przypuszczał, że na kolejne spotkanie członków Koła trzeba będzie czekać do dnia 18 sierpnia 1946 roku, kiedy to w sali obywatel Żelazny w Lubawie odbyło się pierwsze powojenne zebranie organizacyjne Koła Polskiego Związku Łowieckiego.

Czy polskie łowiectwo byłoby inne gdyby nie wojna? Z pewnością tak. Zwierzostan poniósł ogromne szkody, ale poniesione zostały niepowetowane straty przede wszystkim w ludziach, którzy tworzyli PZŁ. W odniesieniu do naszego Koła należy tu wymienić przede wszystkim stratę dwóch głównych założycieli naszego Koła, którzy dokonali jego rejestracji w 1924 roku tj. Dr Leona Brasse oraz Władysława Asta.

Pierwszy z nich Dr Leon Brasse urodzony w 1898 r. pochodzący z Siedlca pod Wolsztynem (Wielkopolska) rozpoczął praktykę lekarską w Lubawie w 1923 roku. Znany działacz Narodowej Demokracji na Pomorzu, startował w wyborach do sejmu. Aresztowany przez hitlerowców zginął w obozie koncentracyjnym Grössenhain (Niemcy) w 1945 roku.

Drugi z założycieli naszego Koła Władysław Ast urodzony w 1892 roku, znany działacz społeczny ziemi lubawskiej, został zastrzelony w dniu 3 września 1939 roku na dachu swojego domu przy ulicy Grunwaldzkiej, gdzie ukrył się przed Niemcami.

Przedwojenna historia Koła Łowieckiego „Ryś” w Lubawie została zapisana w oparciu o odszukane oficjalne dokumenty i informacje. Z pewnością są w niej luki, wynikające z bezpowrotnie utraconych podczas wojennej pożogi materiałów lub po prostu z mojego braku szczęścia przy przeglądaniu różnego rodzaju archiwów. Być może wiele informacji z tamtego okresu leży na strychach prywatnych domów, a ich właściciele nawet nie zdają sobie sprawy z posiadania tak ważnych dla historii naszego Koła dokumentów. Wiele wątków historii naszego Klubu pozostaje jeszcze do odkrycia, ale mam nadzieję , że z czasem i inne fakty z przedwojennej działalności ujrzą światło dzienne, czego sobie i pozostałym członkom naszego Koła życzę.

Opracował : Jarosław Wiśniewski

18.08.2017 r.

Powojenna Historia Koła Łowieckiego „Ryś” w Lubawie

 Po ustaniu zawieruchy wojennej dnia 18 stycznia 1946 roku o godz. 15-tej w Sali obywatelki Żelazny w Lubawie, odbywa się zebranie organizacyjne Koła Polskiego Związku Łowieckiego. Na zebranie stawiło się 20-stu myśliwych. Zebranie prowadził Podłowczy Powiatowy, Józef Przykłota.
Wybrano 1-wszy powojenny Zarząd Koła w następującym składzie:
– Prezes – Jan Skrzoska
– V-ce Prezes – Stefan Gołębiewski
– Sekretarz – Jan Łącki
– Skarbnik – Franciszek Jaroszewski
– Łowczy – Józef Przykłota
– 1-wszy zastępca – Władysław Łaszewski
– 2-gi zastępca – Stanisław Kopistecki

Do Komisji Rewizyjnej wybrano Bernarda Seroczyńskiego, Henryka Diasa, Władysława Truszczyńskiego.
W latach 1945-1952 na tych terenach organizowano wyłącznie polowania prywatne.
29 października 1952 roku powstaje Dekret o prawie Łowieckim, który likwiduje polowania prywatne i wprowadza obligatoryjny podział kraju na obwody łowieckie oraz przymus prowadzenia racjonalnej gospodarki hodowlanej i użytkowania zwierzyny zgodnie z ustalonymi zasadami. W tym okresie koło liczyło 16 członków i dzierżawiło 3 obwody łowieckie o ogólnej powierzchni 15278 ha., przewodniczył mu zarząd w składzie:
Prezes – Wincenty Idziak
Łowczy – Józef Przykłota
Sekretarz – Jan Łęcki
Skarbnik – Jan Skrzoska

3 grudnia 1959 roku w związku z nieporozumieniami oraz przejściowymi kłopotami finansowymi Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie rozwiązuje Koło Łowieckie w Lubawie, a już w kilka dni po tej decyzji w dniu 14 grudnia roku powstaje w jego miejsce Koło „ Ryś” w Rożentalu, które dzierżawi 2 obwody łowieckie. W skład zarządu koła wchodzą :
Prezes – Stanisław Górnowicz
Łowczy – Stanisław Grzonkowski
Sekretarz – Groszkowski Brunon
Skarbnik – Cyryl Kozłowski

Wszystkie składy następnych Zarządów koła przedstawione są chronologicznie w kronice koła. W dziewięćdziesięcioletniej historii koła. Począwszy od dr. Leona Brasse przewodniczącymi zarządów koła byli : Skrzoska Jan, Klejna Edward, Idziak Wincenty, Dias Henryk, Górnowicz Stanisław, Dębowski Walenty, Nidzworski Leon, Wiśniewski Kazimierz, Czudec Henryk, Siatkowski Stanisław oraz pełniący obecnie tę funkcję Piszczatowski Wojciech. Natomiast stanowisko łowczego pełnili: Józef Przykłota, Stanisław Grzonkowski Jan Olech i obecnie Edmund Babski.

Przy tej okazji nie sposób wspomnieć  łowczym stowarzyszenia Józefie Przykłocie, który w 1984 roku został honorowym członkiem Koła, dożył sędziwego wieku 96 lat i odszedł do krainy wiecznych łowców w roku 1987.

W roku 1964 powstały Szkolne Koła Ligi Ochrony Przyrody w Targowisku, Mortęgach, Montowie i Tuszewie. W następnych latach rozszerzono działalność LOP na pozostałe szkoły na terenie dzierżawionych obwodów. W roku 1967 nastąpiła zmiana numeracji obwodów łowieckich na 302 i 303, a następnie w roku 1975 na 168 i 169 by kilka lat temu przybrać numerację 330 i 331. W roku 1979 zmieniono nazwę oraz siedzibę na Koło Łowieckie „Ryś” w Lubawie.

Dzierżawione przez Koło obwody to obwody polne, do połowy lat 60. były bardzo dobre rozkłady zajęcze, wynosiły na polowaniach 100-150 a nawet około 200 sztuk. Były wysokie stany kuropatw i sarny polnej. Od początku lat 70. można zaobserwować systematyczny spadek pogłowia zajęcy, który trwa do dzisiaj. Koło chcąc utrzymać atrakcyjność obwodów, budowało w okolicy Lubawy woliery w celu hodowli bażantów. W latach 1979-1980 wypuściło do łowiska ok. 300 sztuk tych ptaków. Niekorzystne warunki atmosferyczne spowodowane zimą stulecia 1978-79 powodowały dalszy spadek populacji zwierzyny. Od początku lat 80. zauważa się powolny wzrost pogłowia saren i dzików, natomiast w dalszym ciągu obniżają się stany zajęcy, kuropatw i dzikich kaczek. 13.12.1981 roku ogłoszony został stan wojenny w tym dniu odbywało się polowanie zbiorowe na zające, lisy i kaczki. Polowanie to trwało do godz. 13-tej. Po decyzjach władz, polowania zawieszono na okres 5-miesięcy. Od lat 90-tych w naszym Kole odbywają się grupowe wyjazdy myśliwych w łowisko, celem likwidacji szkodników, które kontynuowane są do dzisiaj. Jako polowania zbiorowe na lisy i szkodniki Łowieckie, systematycznie prowadzone są szkolenia z zakresu zachowania bezpieczeństwa na polowaniach, jak i bezpiecznego obchodzenia się z bronią. Do tradycji Koła należało organizowane coroczne bale myśliwskie dla rodzin i zaproszonych gości. W Latach 2000 – Koło corocznie prowadzi zasiedlanie obwodów bażantem, prowadzone były również akcje zasiedleń dzikich królików i zajęcy.

Obecnie Koło nasze liczy 35 członków w tym, uprawnienia selekcjonerskie posiada 26 myśliwych, gospodarujemy na dwóch obwodach łowieckich o łącznej powierzchni 7200 ha. 15 grudnia 1993 r. Koło nasze zostało odznaczone Medalem Św. Huberta a 27 listopada 2002 r. Medalem Zasługi Łowieckiej „ZŁOM”, łącznie nasi myśliwi posiadają 40 medali zasługi łowieckiej. Posiada w swoich szeregach 3 strażników łowieckich, sędziego i instruktora strzelectwa myśliwskiego, instruktora kynologii myśliwskiej, członka okręgowej kapituły, odznaczeń łowieckich, 2-óch myśliwych po kursach z szacowania szkód łowieckich oraz kilku przygotowywanych do przeprowadzania z oględzin pozyskanej zwierzyny. Corocznie wystawiamy reprezentację Koła w zawodach strzeleckich organizowanych przez Łowczego powiatowego. Zarząd i członkowie Koła biorą aktywny udział w kursach i szkoleniach organizowanych przez Zarząd Okręgowy PZŁ w Olsztynie.

Obecnie Kołem kieruje Zarząd w składzie:
Prezes – Jarosław Wiśniewski
Łowczy – Dawid Nowakowski
Podłowczy – Janusz Mierzyński
Sekretarz – Łukasz Niewielski
Skarbnik – Julian Groszkowski

Komisję Rewizyjną tworzą:
Przewodniczący – Stanisław Sosiński
Członek komisji – Andrzej Filarski
Członek komisji – Franciszek Licznerski